Winning team: kenmerken, grondhouding en hoe je het bouwt

Wat is een winning team?

Een van de belangrijkste voorwaarden voor een succesvolle organisatie is een winning team. Dat is een team waarin vanuit openheid en inspiratie, vertrouwen en resultaatgerichtheid, ontwikkeling en innovatie leiding wordt gegeven, en waarin de koers vanuit samenwerking wordt bepaald.

Binnen een winning team kennen medewerkers hun bijdrage aan het eindresultaat. Ze krijgen voldoende ruimte om proactief hun talenten in te zetten en ervaren een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het behalen van resultaten en succes. Het verschil met een gewone groep collega's zit niet in de kwaliteit van de individuen, maar in hoe ze met elkaar samenwerken. Een groep sterke professionals is nog geen team.

In deze tijd zijn winning teams harder nodig dan ooit. Alleen groeien ze niet vanzelf. Als ondernemer, leidinggevende of coach speel je een belangrijke rol in dit proces.

Wat zijn de kenmerken van een winning team?

Je herkent een winning team aan wat je ziet gebeuren in de dagelijkse samenwerking:

• Een gedeeld doel: iedereen weet waar het team naartoe werkt en waarom.
• Vertrouwen en veiligheid: teamleden durven fouten toe te geven, vragen te stellen en het oneens te zijn. Onderzoeker Amy Edmondson noemt dit psychologische veiligheid.
• Gezamenlijke verantwoordelijkheid: resultaten zijn van het team, niet van één persoon. Er wordt niet gewezen, er wordt opgelost.
• Talenten worden benut: mensen doen werk waar ze goed in zijn en vullen elkaar aan.
• Open communicatie: er wordt mét elkaar gepraat in plaats van over elkaar, en feedback is normaal.
• Resultaatgericht en lerend: het team kijkt regelmatig terug op wat werkt en wat beter kan.

Let op: een winning team is niet hetzelfde als een team waar het altijd gezellig is. Harmonie zonder openheid leidt juist tot stilstand. In een winning team kun je stevig van mening verschillen, omdat de onderlinge basis sterk genoeg is.

De grondhouding van een winning team

Om als team effectief te kunnen handelen en samenwerken, helpt het als teamleden over een aantal basiscompetenties beschikken. Je weet dan wat je aan elkaar hebt en spreekt dezelfde taal. Samen vormen die basiscompetenties de grondhouding. Naast respect, algemeen begrip en communicatieve vaardigheden bestaat die uit vijf elementen.

1. Proactiviteit in plaats van reactiviteit

Proactiviteit kenmerkt zich door initiatief nemen en focussen op je eigen gedrag en gedachten. Je werkt binnen je cirkel van invloed. Reactiviteit uit zich in afwachtendheid en de neiging om gebeurtenissen toe te schrijven aan collega's, processen of externe omstandigheden. Voorbeeld: een deadline dreigt te verlopen. Een reactief teamlid zegt "ik kreeg de input te laat". Een proactief teamlid zegt "ik zie dat de input vertraagt, wat kan ik nu al doen?"

2. Denken vanuit samen in plaats van solo

Dit gaat over "wij" in plaats van "ik". Teamleden kunnen voorbij hun ego werken en kennen hun individuele bijdrage aan het eindresultaat. Zodra er gedacht wordt in "wij en zij", daders worden aangewezen en er over mensen wordt gepraat in plaats van met mensen, stagneert de groei en daarmee de effectiviteit van het team.

3. Naar toe gemotiveerd in plaats van weg van

Naar toe gemotiveerd zijn betekent willen en bewust kiezen, in plaats van iets niet meer willen of moeten. Er wordt gewerkt vanuit plezier en vertrouwen in plaats van vanuit angst. Een team dat vooral wil voorkomen dat er fouten gemaakt worden, speelt op safe. Een team dat weet wat het wil bereiken, durft te experimenteren.

4. Professionaliteit versus emotionaliteit

Teamleden nemen verantwoordelijkheid voor hun eigen gedachten, gevoelens, emoties en behoeften. Dat betekent niet dat emoties er niet mogen zijn. Het betekent dat je ze herkent en bespreekbaar maakt, in plaats van dat ze ongemerkt je gedrag sturen. Een geïrriteerde opmerking in een overleg wordt dan: "Ik merk dat ik gefrustreerd raak, omdat ik behoefte heb aan duidelijkheid over wie dit oppakt."

5. Zelfreflectie, zelfinzicht, zelfmanagement én zelfsturing

Teams en individuen worden beter door persoonlijke groei. Zelfreflectie en het geven en ontvangen van feedback zijn daarvoor essentieel. Inzicht in je eigen interactiepatronen helpt hierbij, bijvoorbeeld met de roos van Leary, het model van Timothy Leary over hoe gedrag ander gedrag oproept.

Waarom de onderstroom bepaalt of je team wint

Wil je een winning team creëren, dan is het zinvol om eerst aan de slag te gaan met de bedrijfscultuur, grondhouding, actie- en reactiepatronen, identiteit en kernwaarden. Binnen organisaties vindt voelbare, zichtbare en duurzame groei vooral plaats vanuit ontwikkeling op deze vlakken, ook wel de onderstroom genoemd.

Wanneer je met de onderstroom aan de slag gaat, behandel je vragen als:

• Wat is de grondhouding van het MT en de medewerkers binnen de organisatie?
• Op welke manier wordt er gecommuniceerd?
• Wat is het effect van houding en gedrag op de te behalen resultaten, en welke actie- en reactiepatronen spelen daarin een rol?
• Wat is de mate van verantwoordelijkheid, proactiviteit en taakvolwassenheid van de individuele teamleden?
• Wordt er leiding gegeven en gewerkt vanuit vertrouwen en samen, waarbij mensen het beste uit zichzelf halen en hun talenten benutten?

Door hier als team mét elkaar aandacht aan te besteden, ontstaat meer openheid, bewustwording en persoonlijk leiderschap. Dat verschuift de teamdynamiek en draagt bij aan meer menselijke en duurzamere organisaties. Het effect: ontwikkeling op de onderstroom leidt tot voelbare en zichtbare resultaten in de bovenstroom, zoals visie, strategie en resultaten.

Welke fasen doorloopt een team?

Elk team doorloopt fasen voordat het een winning team wordt. Het bekendste model is dat van psycholoog Bruce Tuckman (1965), later aangevuld met een vijfde fase. Weten in welke fase je team zit, helpt om de juiste interventie te kiezen.

De stormfase wordt vaak gezien als iets wat mis gaat. Het is juist een noodzakelijke stap. Teams die conflict vermijden, blijven hangen in schijnharmonie en komen nooit tot echte samenwerking. Ook komen teams regelmatig terug in een eerdere fase, bijvoorbeeld als er een nieuw teamlid bijkomt of de koers verandert.

Wat is de rol van de leidinggevende en de teamcoach?

De leidinggevende schept de voorwaarden: een helder doel, duidelijke rollen en een sfeer waarin mensen zich veilig genoeg voelen om zich uit te spreken. Daarnaast is de leidinggevende zelf een voorbeeld. Als jij open bent over je eigen fouten en feedback vraagt, maak je het voor je team makkelijker om dat ook te doen. Naarmate het team groeit, verschuift je rol van sturen naar faciliteren.

Een teamcoach ondersteunt het ontwikkelproces door te kijken naar de belangen van de organisatie, het team en de personen in het team. De coach speelt in op de interactie tussen teamleden en zet bewustwording op verschillende niveaus in gang, zodat onderliggende patronen zichtbaar worden. Omdat de coach geen onderdeel is van het team, kan hij of zij benoemen wat het team zelf niet ziet.

Zo bouw je een winning team: vijf stappen

1. Maak het doel gezamenlijk. Bepaal samen waar het team voor staat en wat succes is. Een doel dat alleen in een plan staat, verbindt niet.
2. Breng de onderstroom in beeld. Bespreek hoe er nu gecommuniceerd wordt, welke patronen er spelen en wat onuitgesproken blijft.
3. Werk aan vertrouwen. Vertrouwen groeit door elkaar echt te leren kennen: drijfveren, kwaliteiten en valkuilen. Patrick Lencioni beschrijft in De vijf frustraties van teamwork gebrek aan vertrouwen als de onderste laag van zijn piramide: zonder vertrouwen volgen angst voor conflict, weinig betrokkenheid, het ontlopen van verantwoordelijkheid en te weinig aandacht voor resultaat.
4. Maak afspraken over samenwerking en feedback. Leg vast hoe je elkaar aanspreekt en hoe je met verschil van mening omgaat.
5. Reflecteer en stel bij. Plan vaste momenten om terug te kijken: wat werkt, wat niet, en wat vraagt dat van ieder van ons?

Valkuilen bij het bouwen van een winning team

• Alleen sturen op de bovenstroom (doelen, KPI's) en de onderstroom negeren.
• Gezelligheid verwarren met veiligheid.
• Een eenmalige teamdag zien als oplossing, terwijl teamontwikkeling een proces is.
• Als leidinggevende alles zelf blijven oplossen, waardoor het team niet leert om verantwoordelijkheid te nemen.

Wil je dit proces samen met een externe begeleider doorlopen? Lees dan hoe Inzicht werkt aan teamontwikkeling.

Als leidinggevende speel je een sleutelrol in de grondhouding van je team. Hoe je dat doet, lees je in bewust leiderschap: omgaan met emoties en gedrag in je team. Vertrouwen in een team groeit vaak door diepgaande gesprekken.

Veelgestelde vragen over een winning team

Wat betekent winning team?

Een winning team is een team dat samen duurzaam resultaat boekt, vanuit vertrouwen, openheid en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Teamleden kennen hun bijdrage aan het geheel en zetten hun talenten bewust in.

Wat is het verschil tussen een groep en een team?

In een groep werken mensen naast elkaar, ieder aan zijn eigen taak. In een team werken mensen samen aan een gedeeld doel en voelen ze zich gezamenlijk verantwoordelijk voor het resultaat.

Hoe lang duurt het om een winning team te bouwen?

Dat verschilt per team en hangt af van de fase waarin het zit, de veranderingen in samenstelling en de bereidheid om aan de onderstroom te werken. Teamontwikkeling is geen eenmalige actie, maar een doorlopend proces van reflectie en bijsturen.

Wat is de belangrijkste eigenschap van een goed team?

Vertrouwen. Zonder vertrouwen durven teamleden geen fouten toe te geven, geen kritiek te geven en geen verantwoordelijkheid te nemen. Zowel Lencioni als Edmondson leggen vertrouwen en veiligheid onder een goed werkend team.

Hoe word ik teamcoach?

Als teamcoach leer je werken met groepsdynamiek, patronen en de onderstroom van teams. In de Masterclass Teamcoaching leer je startende teams, managementteams en directieteams te begeleiden naar een effectievere samenwerking.

Wil jij als coach, trainer, ondernemer of leidinggevende het resultaat van een team verbeteren door te werken met de groepsdynamiek? In de Masterclass Teamcoaching leer je hoe je teams begeleidt naar een effectievere samenwerking. Aan deze masterclass zijn 60 Permanente Educatie uren toegekend door de NOBCO. Wil je jouw MT, team of organisatie zelf laten ontwikkelen op de onderstroom? Bekijk dan hoe we ondersteunen met MT-ontwikkeling en de teamtraining Feedback en Communicatie.