Bel voor persoonlijk advies 071 889 17 35
Geweldloos communiceren in 4 stappen
Marshall B. Rosenberg beschrijft in zijn boek Geweldloze Communicatie (2011) deze dynamische communicatietechniek waarbij empathie als rode draad wordt gezien om in verbinding met jezelf en elkaar te komen. In dit artikel delen we het effect van geweldloze communicatie en de vier stappen hierin: waarnemen, gevoelens uiten, behoefte(n) onderkennen en verzoeken tot actie.
Het effect van geweldloze communicatie
Geweldloze Communicatie is een manier van communiceren gericht op gezamenlijke waarden en behoeften. Zie het als een manier om in gesprek te gaan met onszelf en de ander waarin je duidelijk bent over wat jij voelt en ervaart en je de verantwoordelijkheid neemt voor jouw gevoelens en behoeften. Het doel is om tot verbinding te komen zodat er bereidheid ontstaat om te uiten en luisteren. Vanuit deze wederzijdse bereidheid kunnen win-win situaties ontstaan voor zowel de zender als ontvanger.
Geweldloze Communicatie stelt ons volgens Marshall (2011) in staat om écht contact te maken met onszelf en de ander, waardoor ons natuurlijk mededogen kan gaan stromen. Het verdiept het luisteren, bevordert respect en empathie waardoor de natuurlijke behoefte ontstaat om te geven (win-win).
Het is een vorm van communicatie die gebruikt kan worden in persoonlijke relaties, op het werk en met kinderen. Het is bedoeld om kenbaar te maken wat het effect van iemands handelen heeft op jou en/of om een wens of verzoek uit te spreken richting de ander. De intentie is daarbij om enerzijds het gevoel en de behoeften van jezelf en de ander uit te vragen, wederzijds empathie te ervaren en te verbinden.
Wil je effectiever communiceren en professioneel verder groeien? In de tweedaagse teamtraining Feedback en Communicatie ga je o.a. aan de slag met het ontwikkelen van verschillende niveaus van luisteren, het geven en ontvangen van feedback en geweldloos communiceren.
De vier stappen van geweldloze communicatie
Geweldloze Communicatie bestaat uit vier stappen/elementen en Marshall beschrijft deze op de volgende manier:
1: Waarnemen (zonder oordeel)
Het eerste element van Geweldloze Communicatie is de waarneming. Hierbij is het belangrijk dat er een scheiding wordt aangebracht tussen waarnemen en oordelen. Als we waarnemen combineren met oordelen, zullen anderen dit al snel als kritiek opvatten en zich afzetten tegen wat we zeggen. Wanneer je geweldloos wilt communiceren, vermijd dan statische generalisaties zoals: altijd, vaak, ‘het is zo’, goed of slecht, ‘je bent …’. In plaats daarvan onderscheid je jouw waarneming van het oordeel zoals: ‘Als je hardop praat, raak ik afgeleid’ in plaats van ‘Je bent echt luidruchtig’.
2: Het uiten van onze gevoelens
Het tweede element van Geweldloze Communicatie is het uiten van onze gevoelens. Door een woordenschat te ontwikkelen waarmee we specifieke emoties duidelijk kunnen identificeren en benoemen, kunnen we gemakkelijker een band met elkaar aangaan. Als we onszelf kwetsbaar durven op te stellen, kan dit bijdragen aan het oplossen van conflicten. Het is belangrijk om hierin onderscheid te maken tussen woorden die werkelijke gevoelens weergeven en woorden of uitspraken die gedachten, beoordelingen en interpretaties beschrijven.
3: Het onderkennen van de behoeften achter onze gevoelens
Het derde element van Geweldloze Communicatie is het onderkennen van de behoeften achter onze gevoelens. Wat anderen zeggen en doen kan wel de aanleiding maar nooit de oorzaak van onze gevoelens zijn. Als iemand zich negatief uit, kunnen we daar op vier manieren op ingaan:
- Onszelf de schuld geven
- De ander de schuld geven
- Ons bewust maken van onze eigen gevoelens en behoeften
- Ons bewust maken van de gevoelens en behoeften achter de negatieve boodschap.
4: Verzoeken tot concrete actie (zonder eis)
Het vierde element van Geweldloze Communicatie heeft betrekking op de vraag wat we elkaar willen verzoeken om een win-win situatie te creëren. Hierbij is het zaak om vage, abstracte of onduidelijke bewoordingen te vermijden en positieve actietaal te gebruiken, door duidelijk te stellen wat we wél in plaats van niet zouden willen. Hoe duidelijker we zijn in wat we terug willen horen wanneer we spreken, hoe groter de kans dat we dit ook krijgen.
Verzoeken worden geïnterpreteerd als een eis, wanneer anderen menen dat ze afgekeurd of gestraft zullen worden als ze er niet aan voldoen. We kunnen de ander het vertrouwen geven dat het om een verzoek gaat door aan te geven dat we alleen willen dat de ander instemt als dit uit vrije wil gebeurt. Daarnaast is het handig om na te gaan of onze boodschap is gehoord zoals bedoeld, omdat wat we zeggen niet altijd datgene is wat wordt gehoord.
Het doel van Geweldloze Communicatie is niet om het gedrag van de ander te veranderen of onze zin te krijgen, maar om relaties op te bouwen die gebaseerd zijn op gelijkwaardigheid, eerlijkheid en empathie, waardoor uiteindelijk de behoeften van alle partijen worden vervuld.
Voorbeelden van geweldloze communicatie op het werk
De vier stappen klinken eenvoudig. In de praktijk merk je pas hoe vaak er een oordeel, verwijt of eis in je zinnen sluipt. Daarom hieronder per stap een voorbeeld uit een werksituatie: eerst hoe het vaak klinkt, daarna de geweldloze variant.
| Stap | Zo klinkt het vaak | Geweldloos geformuleerd |
|---|---|---|
| 1. Waarnemen | "Jij komt ook altijd te laat." | "Je kwam vandaag en vorige week tien minuten na de start binnen bij het teamoverleg." |
| 2. Gevoel | "Ik voel me niet serieus genomen." | "Ik merk dat ik geïrriteerd raak en onrustig word." |
| 3. Behoefte | "Je moet je gewoon aan de afspraken houden." | "Ik vind het belangrijk dat we samen op tijd beginnen, omdat ik de tijd met het team goed wil benutten." |
| 4. Verzoek | "Dit moet echt anders." | "Wil je voortaan vijf minuten voor de start aanwezig zijn? En als dat een keer niet lukt, wil je me dan even een bericht sturen?" |
Voorbeeld: feedback geven aan een collega
In plaats van "Je rapport is slordig" zeg je: "In het rapport dat je gisteren stuurde, kloppen drie bedragen in de tabel niet met de begroting (waarneming). Ik schrik daar een beetje van (gevoel), omdat ik het morgen aan de directie presenteer en zeker wil zijn van de cijfers (behoefte). Wil je vandaag de tabel nog eens naast de begroting leggen en me laten weten wat je aanpast? (verzoek)"
Voorbeeld: als leidinggevende een lastige boodschap brengen
"De klant heeft gevraagd de oplevering twee weken naar voren te halen. Ik voel me gespannen, omdat ik weet hoe vol jullie planning zit en ik de klant tegelijk niet wil teleurstellen. Ik heb behoefte aan een realistisch beeld voordat ik iets toezeg. Willen jullie voor donderdag aangeven wat wel en niet haalbaar is?" Je benoemt de feiten, je eigen spanning en wat je nodig hebt, zonder de druk één op één door te geven.
Voorbeeld: empathisch luisteren naar een boze collega
Geweldloze communicatie werkt ook andersom, als luisterhouding. Stel dat een collega zegt: "Niemand hier denkt ooit aan mijn planning." Je eerste neiging is misschien om je te verdedigen. Je kunt ook naar het gevoel en de behoefte achter de boodschap raden: "Baal je ervan dat het overleg over jouw planning heen is gegaan, omdat je wilt dat er rekening wordt gehouden met jouw werk?" Klopt je inschatting niet, dan corrigeert de ander je. Ook dat brengt jullie dichter bij elkaar. Dit is de vierde manier van reageren die we bij stap 3 beschreven: je bewust maken van de gevoelens en behoeften achter de negatieve boodschap.
Wat is het verschil tussen gevoelens en pseudo-gevoelens?
Bij stap 2 gaat het vaak mis. Veel woorden klinken als een gevoel, maar zijn eigenlijk een interpretatie van wat de ander doet. "Ik voel me genegeerd" zegt vooral iets over wat jij denkt dat de ander met je doet. De ander hoort daarin al snel een beschuldiging. Hetzelfde geldt voor zinnen die beginnen met "Ik heb het gevoel dat je..." of "Ik voel dat...": wat volgt is bijna altijd een gedachte, geen gevoel.
Hieronder een aantal veelgebruikte pseudo-gevoelens, met de gevoelens die er vaak onder liggen:
- Genegeerd: eenzaam, verdrietig, teleurgesteld
- Afgewezen: gekwetst, verdrietig, onzeker
- Onder druk gezet: gespannen, opgejaagd, overweldigd
- Niet gehoord: gefrustreerd, moedeloos
- Aangevallen of bekritiseerd: geschrokken, onzeker, boos
- Gebruikt: boos, teleurgesteld, uitgeput
- In de steek gelaten: bang, alleen, verdrietig
- Gemanipuleerd: wantrouwig, boos, ongemakkelijk
Een eenvoudige check: kun je er "door jou" achter zetten? Dan is het waarschijnlijk een oordeel over de ander en geen gevoel van jezelf. Hoe beter je je eigen gevoel kunt herkennen, hoe makkelijker je het zonder verwijt benoemt. Lees meer over het verschil tussen een emotie zijn en een emotie ervaren.
Voorbeelden van universele behoeften
Rosenberg ziet behoeften als universeel: ieder mens heeft ze, ongeacht cultuur, leeftijd of situatie. Juist daarom verbinden ze. Over een verwijt kun je eindeloos discussiëren, maar een behoefte aan rust of waardering herkent iedereen. Let wel op het verschil tussen een behoefte en een strategie. "Ik wil dat je stopt met appen tijdens het overleg" is een strategie. De behoefte eronder is bijvoorbeeld aandacht of focus.
- Verbinding: erkenning, waardering, begrip, gezien worden, vertrouwen, samenwerking
- Autonomie: keuzevrijheid, ruimte, zelf invulling geven aan je werk
- Veiligheid en rust: duidelijkheid, voorspelbaarheid, ontspanning
- Betekenis: bijdragen, groei, effectiviteit, zinvol werk
- Eerlijkheid: openheid, integriteit, gelijkwaardigheid
- Plezier en zelfexpressie: lichtheid, creativiteit, humor
Behoeften liggen dicht tegen je waarden aan. Wat je belangrijk vindt, laat zien wat je nodig hebt. Wil je daar verder in duiken, lees dan ons artikel over waarden en hoe je erop afstemt.
Veelgemaakte fouten bij geweldloos communiceren
- De vier stappen als trucje gebruiken. "Als jij weer zo onprofessioneel doet, voel ik me teleurgesteld" volgt de vorm, maar het blijft een verwijt. De intentie is verbinding, niet je gelijk krijgen.
- Een oordeel in je waarneming. "Je deed ongeïnteresseerd" is een interpretatie. "Je keek tijdens mijn presentatie twee keer op je telefoon" is een waarneming.
- Pseudo-gevoelens benoemen. Zie de lijst hierboven: "genegeerd" of "aangevallen" legt de verantwoordelijkheid bij de ander.
- Strategie verwarren met behoefte. "Ik heb behoefte aan een nieuwe planning" is een oplossing. Vraag jezelf af wat die planning je zou geven, bijvoorbeeld overzicht of rust.
- Een eis vermomd als verzoek. Merk je dat je boos wordt als de ander nee zegt, dan was het eigenlijk een eis.
- Alleen zenden, niet luisteren. Geweldloze communicatie gaat net zo goed over het horen van gevoelens en behoeften van de ander.
- Verwachten dat het in één gesprek lukt. Het is een nieuwe taal. Het voelt in het begin onwennig en dat hoort erbij.
Geweldloze communicatie toepassen in een team en bij feedback
In teams zie je dezelfde patronen als tussen twee mensen, alleen versterkt. Een opmerking in de wandelgang, een geïrriteerde mail of een ongemakkelijke stilte in het overleg: vaak gaat het onder de oppervlakte over onvervulde behoeften aan duidelijkheid, waardering of autonomie. Geweldloze communicatie geeft een team een gezamenlijke taal om dat bespreekbaar te maken.
Een paar manieren om het in je team toe te passen:
- Feedback in vier stappen. Spreek af dat feedback begint met een concrete waarneming en eindigt met een verzoek. Dat maakt feedback specifieker en minder persoonlijk. Uitgeschreven voorbeelden vind je in feedback geven: 5 voorbeelden die wel aankomen.
- Eén vaste vraag in het overleg. Bijvoorbeeld bij een evaluatie: "Wat heb je nodig om dit goed te kunnen doen?" Zo verschuift het gesprek van schuld naar behoefte.
- Voorbeeldgedrag van de leidinggevende. Een leidinggevende die zelf zegt "Ik merk dat ik gespannen ben over deze deadline" maakt het voor anderen veiliger om hetzelfde te doen. Wil je als leidinggevende meer vanuit een coachende houding werken, bekijk dan de opleiding Coachend leidinggevende.
- Ruimte voor de onderstroom. Loopt de communicatie in je team structureel vast, dan helpt een externe begeleider soms om te benoemen wat er onder de oppervlakte speelt. Lees meer over teamcoaching en MT-begeleiding.
Verbindend communiceren, giraffentaal en jakhalstaal
Geweldloze communicatie kom je onder verschillende namen tegen. Verbindend communiceren is de Nederlandse benaming die steeds vaker wordt gebruikt, in het Engels heet de methode Nonviolent Communication (NVC). Het gaat om dezelfde vier stappen.
Rosenberg gebruikte in zijn workshops twee dieren als beeld. De giraf staat voor geweldloze communicatie: het landdier met het grootste hart en een lange nek waarmee hij overzicht houdt. De jakhals staat voor de taal van oordelen, verwijten, labels en eisen. Het doel is niet om de jakhals in jezelf weg te stoppen. Juist door hem te herkennen, bijvoorbeeld in je gedachten over een collega, kun je kiezen hoe je reageert. Achter elke jakhalsgedachte zit een gevoel en een behoefte die je kunt vertalen naar giraffentaal.
Wil je geweldloze communicatie gebruiken om meer diepgang te brengen in je gesprekken? Lees dan diepgaande gesprekken voeren, met diepe vragen voor werk en privé.
Veelgestelde vragen over geweldloze communicatie
Wat is geweldloze communicatie?
Geweldloze communicatie is een manier van communiceren, ontwikkeld door Marshall Rosenberg, waarbij je zegt wat je waarneemt, wat je voelt en wat je nodig hebt, en daar een concreet verzoek aan koppelt. Zonder oordeel en zonder eis. Het doel is verbinding: een gesprek waarin beide partijen bereid zijn te luisteren en te geven, zodat een win-winsituatie ontstaat.
Wat zijn de 4 stappen van geweldloze communicatie?
1. Waarnemen zonder oordeel: beschrijf wat je ziet of hoort, niet wat je ervan vindt. 2. Je gevoel uiten: benoem de emotie die de situatie bij je oproept. 3. De behoefte achter je gevoel herkennen: wat heb je nodig? 4. Een concreet verzoek doen: vraag in positieve actietaal wat je wél wilt, en laat de ander vrij om nee te zeggen.
Hoe communiceer je geweldloos? Een voorbeeld
In plaats van “Je luistert nooit naar me” zeg je: “Als je tijdens mijn uitleg op je telefoon kijkt (waarneming), voel ik me onrustig (gevoel), omdat ik aandacht nodig heb om mijn verhaal goed over te brengen (behoefte). Wil je je telefoon even wegleggen? (verzoek)”. De ander hoort geen verwijt, maar wat het effect van zijn gedrag op jou is en wat je nodig hebt.
Wat is het verschil tussen een verzoek en een eis?
Bij een verzoek mag de ander nee zeggen zonder dat daar afkeuring of straf op volgt. Zodra de ander het gevoel heeft dat nee niet mag, is het een eis geworden en verdwijnt de verbinding. Geef daarom aan dat je alleen wilt dat de ander instemt als dat uit vrije wil gebeurt, en check of je boodschap is gehoord zoals je die bedoelde.
Is verbindend communiceren hetzelfde als geweldloze communicatie?
Ja. Verbindend communiceren is de Nederlandse benaming voor dezelfde methode van Rosenberg (Nonviolent Communication). De vier stappen zijn identiek: waarnemen, gevoel, behoefte en verzoek.
Kun je geweldloze communicatie leren?
Ja, het is vooral een kwestie van oefenen: eerst het oordeel uit je waarneming halen, daarna je gevoelens en behoeften leren benoemen. In de Teamtraining Feedback en Communicatie oefen je dit met je team in praktijksituaties; in de opleiding tot Professional Coach wordt het onderdeel van je manier van coachen.
Wil je actief aan de slag met effectievere communicatie en persoonlijk of professioneel verder groeien? Dit kan uiteraard 1 op 1, daarnaast verzorgt Inzicht diverse trainingen en opleidingen waarin communicatie een essentieel onderdeel is.
- Voor teams en organisaties: Training Feedback & Communicatie
- Voor ondernemers, managers en leidinggevenden: Learningtrack Effectief & Bewust Leiderschap
- Voor persoonlijke groei: Post-HBO registeropleiding tot Professional Coach
Bron: Rosenberg, M.B. (2011), Geweldloze Communicatie – Ontwapenend, doeltreffend en verbindend. Rotterdam, Nederland: Lemnoscaat BV.
Gerelateerd