Traumacoaching: wat het is, hoe het werkt en voor wie het is

Wat is traumacoaching (en wat niet)?

Traumatische ervaringen laten diepe sporen na, niet alleen in onze psyche en emoties, maar ook in ons lichaam. Volgens het CELEVT zijn er in Nederland circa 400.000 GGZ-patiënten die als kind mishandeld, verwaarloosd of seksueel misbruikt zijn. De kans is dus groot dat jij als coach of begeleider mensen tegenkomt die trauma hebben meegemaakt, ook als dat niet de reden is waarom ze bij je komen.

Een belangrijk uitgangspunt binnen traumacoaching is dat niemand het trauma van een ander kan helen. We kunnen uitsluitend onze eigen trauma's verwerken. Daarom is het als coach essentieel om te werken aan zelfinzicht en het doorvoelen van je eigen ervaringen. Alleen dan ontwikkel je werkelijk begrip voor de impact van trauma, en kun je vanuit die belichaamde kennis anderen begeleiden.

Traumacoaching betekent ook niet dat je therapeut speelt of de ander "fixt". Je bent er als coach niet om oplossingen aan te reiken, maar om een veilige ruimte te bieden voor een diepgaand proces van bewustwording en zelfontdekking. Met kennis over trauma, ervaring met je eigen proces en een grondhouding van niet-weten en aanwezigheid, ondersteun je cliënten bij het herstellen van de verbinding met wie ze werkelijk zijn. Je stimuleert als coach het proces. Liefdevolle aanwezigheid, integriteit en het begeleiden van bewustwordingsprocessen vormen de kern.

Wat traumacoaching niet is:

• Geen diagnose stellen of behandelen van psychische klachten of stoornissen.
• Geen vervanging van traumatherapie of crisishulp.
• Geen methode om herinneringen op te rakelen of de cliënt te dwingen alles te vertellen.
• Geen belofte dat het trauma verdwijnt.

Let op: in dit artikel lichten we een aantal aspecten van traumacoaching uit. Trauma is een gelaagd en complex thema, waarbij ieder mens en elk verhaal uniek is. Wat je hier leest, biedt een fundament, geen volledigheid.

Wat is trauma?

Trauma gaat gepaard met veel stress. Toch is er een verschil tussen stress, hoge stress en trauma.

Stress en een hoge stressreactie

Stress hoort bij het leven en heeft over het algemeen een gezonde functie. Als we iets als spannend of gevaarlijk ervaren, worden we onrustig maar ook gefocust. Door de aanmaak van stresshormonen, zoals cortisol en adrenaline, komt het lichaam in een verhoogde staat van paraatheid. Dit is een automatische reactie van het autonome zenuwstelsel. Denk aan het gevoel dat je hebt voordat je een grote groep toespreekt of een sportprestatie levert. Als de situatie voorbij is, zakt de stress weer.

Om grotere dreiging het hoofd te bieden, maakt het lichaam meer stresshormonen aan. Dit noem je algehele mobilisatie: je kunt vluchten of vechten als dat nodig is. Hoe groter de dreiging, hoe hoger de stressreactie. Ook dat is een gezonde respons. Na afloop gaan mensen vaak trillen om de energie die nodig was om te mobiliseren weer los te laten. Het herstel duurt langer dan na gewone stress, en veel mensen hebben behoefte om over de gebeurtenis te praten als onderdeel van de verwerking. Hoe je gewone spanning ontlaadt, lees je in stress ontladen: zo doe je dat.

Het verschil tussen hoge stress en trauma

Een hoge stressreactie houden lichaam en geest niet lang vol. Wanneer vechten of vluchten niet helpt, bijvoorbeeld bij aanhoudend geweld, zet het systeem onbewust en automatisch een ultieme oplossing in: bevriezing (freeze), lichamelijke overgave en splitsing van de psyche (fragmentatie). Er is sprake van doodsangst en hulpeloosheid. Je hebt geen regie en geen controle meer, zelfs niet over je eigen lichaam. In die toestand voel je niets meer. Dat is het verschil: bij hoge stress ervaar je nog regie, bij trauma sluit je je af van de ervaring.

De stress van die ervaring blijft wel aanwezig in het lichaam. Dit heet ook wel overlevingsenergie. Het trauma is dus niet de gebeurtenis zelf, maar de ervaring van overweldigende machteloosheid, doodsangst en verlies van regie, en de traumareactie daarop: bevriezen en splitsen. De stressreactie is niet of onvoldoende ontladen. Wat overblijft is een innerlijke wond: een afgesplitst deel van onszelf dat zich terugtrekt om te overleven.

Daarom kan dezelfde gebeurtenis voor de een traumatisch zijn en voor de ander niet. En daarom kan trauma ook ontstaan door minder zichtbare ervaringen, zoals langdurig emotioneel gemis in de jeugd.

Hoe merk je dat trauma doorwerkt in je leven?

Afgesplitste delen trekken zich terug in het onderbewuste, maar ze blijven invloed hebben. Mensen herkennen bijvoorbeeld:

• Heftig reageren op situaties die anderen klein vinden, zoals kritiek van een leidinggevende of een partner die niet terugbelt.
• Steeds in dezelfde patronen terechtkomen in relaties of op het werk.
• Moeilijk kunnen voelen wat je voelt, of je juist overspoeld voelen door emoties.
• Altijd alert zijn, moeite hebben met ontspannen of met vertrouwen.
• Overlevingsstrategieën zoals pleasen, controleren, hard werken of je terugtrekken.

Deze signalen zeggen op zichzelf niets over een diagnose. Ze kunnen veel oorzaken hebben. Herken je ze en lijden je dagelijks leven of je relaties eronder, bespreek dat dan met je huisarts. Die kan beoordelen of behandeling nodig is.

Wat is het verschil tussen traumacoaching en traumatherapie?

Dit is misschien de belangrijkste vraag rond traumacoaching, en het antwoord vraagt zorgvuldigheid. Traumatherapie is een behandeling binnen de geestelijke gezondheidszorg. Een geregistreerde behandelaar, zoals een psycholoog, psychotherapeut of psychiater, stelt een diagnose en behandelt klachten zoals PTSS met daarvoor ontwikkelde methoden. Traumacoaching is geen behandeling. Een coach stelt geen diagnose en behandelt geen stoornissen, maar begeleidt bewustwording en integratie bij mensen die stabiel genoeg zijn om dat proces aan te gaan.

Coaching en therapie sluiten elkaar niet uit. Soms volgt iemand na een therapie een coachtraject om verder te groeien in het dagelijks leven, of loopt coaching in overleg met de behandelaar parallel. Een goede traumacoach kent zijn grenzen en verwijst door wanneer dat nodig is.

Voor wie is traumacoaching geschikt (en voor wie niet)?

Traumacoaching kan passend zijn als je:

• in het dagelijks leven redelijk stabiel functioneert, maar merkt dat oude ervaringen doorwerken in je patronen, relaties of werk;
• na een eerdere therapie verder wilt met bewustwording en persoonlijke groei;
• bereid bent om naar jezelf te kijken en te voelen, in je eigen tempo;
• als coach, leidinggevende of professional beter wilt begrijpen hoe trauma doorwerkt bij jezelf en bij anderen.

Traumacoaching is niet de juiste eerste stap als je:

• last hebt van ernstige of aanhoudende klachten, zoals herbelevingen, nachtmerries, paniekaanvallen, dissociatie of zware somberheid;
• in een acute crisis zit of je onveilig voelt;
• gedachten hebt om jezelf iets aan te doen (bel dan direct 113 of gratis 0800-0113, of je huisarts);
• middelen gebruikt om met klachten om te gaan.

Ga in die situaties eerst naar je huisarts. Bij acute nood kun je terecht bij de huisartsenpost. Je huisarts kan je doorverwijzen naar passende zorg. Twijfel je of coaching bij je past? Bespreek dat dan eerlijk in een kennismakingsgesprek. Een zorgvuldige coach denkt met je mee, ook als het antwoord is dat iets anders beter past.

Hoe verloopt een traject traumacoaching?

Ieder traject is anders, omdat ieder mens en elk verhaal uniek is. Toch zijn er een aantal stappen die vaak terugkomen:

1. Kennismaking en afstemming. Je bespreekt wat je hulpvraag is, wat je verwacht en of coaching passend is. De coach vraagt ook naar eventuele lopende of eerdere behandeling.
2. Veiligheid en vertrouwen opbouwen. Zonder veiligheid kan er geen bewustwording ontstaan. Jij bepaalt het tempo en wat je wel en niet wilt delen. Je hoeft je verhaal niet in detail te vertellen.
3. Bewustwording van patronen en overlevingsstrategieën. Je onderzoekt hoe ervaringen doorwerken in je dagelijks leven. Bijvoorbeeld waarom je in conflicten altijd toegeeft, of waarom je je pas veilig voelt als je alles onder controle hebt.
4. Het lichaam erbij betrekken. Omdat trauma ook in het lichaam is opgeslagen, is lichaamsbewustzijn een belangrijk onderdeel. Je leert opmerken wat je voelt, waar je spanning vasthoudt en wanneer je afsluit.
5. Integratie. Afgesplitste delen worden met liefde, aandacht en respect verwelkomd. Je leert vanuit zelfcompassie naar jezelf en je littekens te kijken.
6. Afronding. Je kijkt terug op wat er veranderd is en hoe je de nieuwe bewustwording vasthoudt in je dagelijks leven.

Een voorbeeld: een cliënt komt binnen met de vraag waarom ze op haar werk telkens "bevriest" als een leidinggevende zijn stem verheft. In de coaching ontdekt ze dat die reactie veel ouder is dan haar huidige baan. Het doel is niet om alles uit het verleden uit te pluizen, maar om de reactie te herkennen, er met mildheid naar te kijken en te ontdekken welke keuzes ze nu heeft.

Trauma helen: wat betekent dat?

Binnen de wereld van traumacoaching wordt vaak gesproken over heling. Maar wat betekent dat eigenlijk? Helen, of heel worden, betekent binnen het verwerken van trauma dat de afgesplitste delen die door de gebeurtenissen een plek in het onderbewuste hebben gekregen, weer vanuit bewustzijn worden geïntegreerd met liefde, aandacht en respect.

Trauma laat echter sporen na. Volgens Ien G.M. van der Pol, inmiddels gepensioneerd coach en counselor, gespecialiseerd in het werken met trauma via gesprekken en IoPT-opstellingen en auteur van het boek Coachen waar het pijn doet, is het niet mogelijk om volledig terug te keren naar de staat van voor het trauma. Heel worden betekent dan ook niet dat we gerepareerd worden. Het betekent dat we bewustzijn creëren op de effecten van trauma op ons dagelijks leven, leren leven met onze littekens en vanuit bewustzijn keuzes leren maken die zijn afgestemd op onze eigen behoeften. Door bewustzijn, het herkennen van overlevingsstrategieën en het verwelkomen van de afgesplitste delen ontstaat een gevoel van nieuwe heelheid, inclusief de littekens.

Dit proces vraagt moed, aandacht, lichaamsbewustzijn en zachtheid. Het doel is geen perfectie, maar integratie.

Hoe word je traumacoach?

Trauma is geen uitzondering, maar de realiteit voor een groot deel van de bevolking. Tegelijkertijd wordt het binnen coachtrajecten vaak onderschat of onbewust vermeden. Het vraagt moed en deskundigheid om ermee te werken: aanwezig blijven bij pijn, zonder die te willen oplossen.

Een traumacoach heeft in de basis een stevig fundament als coach nodig. Denk aan gesprekstechnieken, een heldere grondhouding en ervaring met het begeleiden van bewustwordingsprocessen, zoals je die ontwikkelt in een opleiding tot Professional Coach. Daarbovenop vraagt werken met trauma om drie dingen:

• Kennis van de psychodynamiek van trauma, het zenuwstelsel en overlevingsstrategieën.
• Je eigen proces. Pas als wij als coaches onze eigen overlevingsstrategieën leren herkennen en doorzien, kunnen we werkelijk een bedding bieden aan de ander.
• Zicht op je grenzen. Weten wanneer iets binnen coaching past en wanneer je doorverwijst naar huisarts of behandelaar.

De Masterclass Traumacoaching biedt verdieping in de psychodynamiek van trauma, praktische handvatten voor begeleiding en ruimte voor reflectie op je eigen proces. Je leert werken met het lichaam, het zenuwstelsel en afgesplitste delen van de psyche, op een manier die veilig en respectvol is. Niet om trauma op te lossen, maar om samen het pad naar heelheid te bewandelen.

Veelgestelde vragen over traumacoaching

Is traumacoaching hetzelfde als traumatherapie?

Nee. Traumatherapie is een behandeling door een geregistreerde behandelaar binnen de zorg, gericht op het behandelen van klachten en stoornissen zoals PTSS. Traumacoaching is geen behandeling, maar begeleidt bewustwording en integratie bij mensen die stabiel genoeg functioneren. Bij ernstige of aanhoudende klachten ga je eerst naar je huisarts.

Moet ik bij traumacoaching alles vertellen over wat er gebeurd is?

Nee. Je bepaalt zelf wat je deelt en in welk tempo. Bij traumacoaching staat niet het verhaal centraal, maar hoe de ervaring nu doorwerkt in je lichaam, je gevoel en je gedrag. Een goede coach dwingt niets af.

Wat is het verschil tussen traumacoaching en traumasensitief coachen?

Traumasensitief coachen betekent dat een coach bij ieder traject rekening houdt met de mogelijkheid van trauma, bijvoorbeeld door veiligheid voorop te zetten en signalen te herkennen. Bij traumacoaching is het onderzoeken en integreren van de doorwerking van trauma juist het onderwerp van de coaching. Beide vragen kennis van trauma en van je eigen grenzen als coach.

Wordt traumacoaching vergoed?

Coaching valt meestal niet onder de basisverzekering, omdat het geen behandeling binnen de zorg is. Soms is er via een aanvullende verzekering of de werkgever iets mogelijk. Check dit altijd bij je verzekeraar of werkgever.

Kan iedere coach met trauma werken?

Iedere coach komt mensen tegen die trauma hebben meegemaakt, dus basiskennis is waardevol. Bewust met trauma werken vraagt echter verdieping, ervaring met je eigen proces en een helder zicht op wanneer je doorverwijst. Daarom is specialisatie, bijvoorbeeld via een masterclass, belangrijk.

Verder als coach in het begeleiden van trauma

Dit artikel is geschreven aan de hand van de inzichten uit het boek Coachen waar het pijn doet van Ien G.M. van der Pol. Wil je je als coach verder bekwamen in het begeleiden van cliënten met trauma? Bekijk dan de Masterclass Traumacoaching. Wil je eerst verkennen of deze verdieping bij jou en je praktijk past, plan dan een adviesgesprek.