Kernwaarden bepalen: voorbeelden van waarden en hoe je ernaar leeft

Wat zijn waarden en kernwaarden?

Leven naar je eigen waarden zorgt voor meer vervulling, zowel persoonlijk als professioneel. Het helpt je afgestemd te blijven op wat voor jou belangrijk is, bij het maken van keuzes, en het leidt uiteindelijk tot meer ontspanning in jezelf. In dit artikel nemen we je mee in wat waarden zijn, hoe je jouw waarden helder krijgt en hoe je er meer naar kunt gaan leven.

Waarden zijn de kwaliteiten van een leven dat volledig wordt geleefd. Het zijn kwaliteiten die gewaardeerd worden en die we waardevol noemen. Het zijn geen principes of gedragsregels, en er bestaat niet zoiets als goede of slechte waarden. Het zijn eerder woorden of clusters van woorden met betekenis voor jezelf. Wanneer je ernaar leeft, voel je van binnenuit dat het goed zit.

Kernwaarden zijn de waarden die het zwaarst voor je wegen. De meeste mensen herkennen zich in tientallen waarden, maar een handvol is echt richtinggevend. Zoals fysieke kenmerken ons een uniek uiterlijk geven, zo bepalen onze kernwaarden onze eigen identiteit.

Taal schiet hierbij vaak tekort. Waarden zijn niet tastbaar en de woorden hebben voor iedereen een andere betekenis. Voor de een betekent vrijheid reizen, voor de ander zelf je werkdag indelen. Dat maakt het voor velen lastig om de eigen waarden helder te krijgen. Het clusteren van verschillende woorden helpt daarbij.

Wat is het verschil tussen waarden en normen?

Waarden en normen worden vaak in één adem genoemd, maar ze zijn niet hetzelfde. Waarden gaan over wat je belangrijk vindt. Normen zijn de concrete gedragsregels die daaruit voortkomen: hoe je je hoort te gedragen. Waarden zijn dus abstract en persoonlijk, normen zijn concreet en vaak gedeeld binnen een groep, gezin, organisatie of cultuur.

Het verschil is belangrijk. Dezelfde waarde kan tot heel verschillende normen leiden. Twee collega's kunnen allebei eerlijkheid hoog hebben staan, terwijl de een vindt dat je feedback direct in het overleg geeft en de ander dat je dat apart doet. Wie dat doorheeft, ziet dat een botsing over gedrag vaak geen botsing over waarden is.

Voorbeelden van waarden: een lijst om uit te kiezen

Onderstaande lijst bestaat uit woorden die waarden uitdrukken. Je kunt er één woord uithalen, of clusters maken van meerdere woorden die voor jou bij elkaar horen, zoals humor, luchtigheid en plezier, of oprechtheid, eerlijkheid en integriteit. We hebben de waarden alvast in thema's gegroepeerd. Die indeling is een hulpmiddel, geen vaststaand feit: jouw clusters mogen er heel anders uitzien.

• Verbinding en relaties: vertrouwen, partnerschap, samenwerking, vriendschap, verbondenheid, empathie, compassie, gevoeligheid, beleefdheid, erkenning, respect, loyaliteit, zorgzaamheid, openheid.
• Integriteit en oprechtheid: eerlijkheid, authenticiteit, betrouwbaarheid, directheid, feitelijkheid, nauwkeurigheid, bereidheid, rechtvaardigheid, moed.
• Groei en bewustzijn: groei, leren, bekwaamheid, bewust, spiritualiteit, concentratie, focus, geduld, acceptatie, zingeving.
• Vrijheid en eigen regie: vrijheid, zelfstandigheid, onafhankelijkheid, zelfexpressie, creativiteit, avontuur, risico's nemen.
• Daadkracht en resultaat: proactiviteit, daadkracht, effectiviteit, succes, competitie, macht.
• Plezier en energie: luchtigheid, plezier, humor, genot, enthousiasme, bevlogenheid, vitaliteit.
• Rust en balans: evenwicht, natuur, duurzaamheid, veiligheid, rust, stabiliteit, dankbaarheid.

Valt je op dat macht en competitie in de lijst staan? Dat is bewust. Er bestaan geen goede of slechte waarden. Voor de een is competitie een bron van energie en groei, voor de ander niet. Het gaat erom wat voor jou waar is, niet wat sociaal wenselijk klinkt.

Zo bepaal je je kernwaarden: een stappenplan

Een lijst lezen is een begin, maar je kernwaarden ontdek je vooral door terug te kijken op je eigen ervaringen. Neem hier rustig de tijd voor, eventueel verspreid over een paar dagen.

1. Kijk naar je hoogtepunten. Denk aan twee of drie momenten in je leven of werk waarop je je echt op je plek voelde. Wat deed je, met wie, en wat maakte het zo goed? Daarin zitten je waarden.
2. Kijk naar je ergernissen. Waar word je boos, verdrietig of onrustig van? Vaak wijst een sterke ergernis op een waarde die wordt geschonden. Erger je je aan mensen die afspraken niet nakomen, dan is betrouwbaarheid waarschijnlijk belangrijk voor je.
3. Kies uit de lijst. Loop de voorbeelden van waarden hierboven door en kies alles wat je raakt. Kies op gevoel, niet op wat je zou moeten vinden. Twintig woorden is prima.
4. Clusteren. Leg woorden die voor jou bij elkaar horen samen, bijvoorbeeld vrijheid, avontuur en zelfstandigheid. Geef elk cluster één kernwoord of een korte zin.
5. Geef je eigen betekenis. Schrijf bij elk cluster op wat het voor jou betekent. "Verbondenheid: echte gesprekken voeren, ook als het ongemakkelijk is." Juist die eigen betekenis maakt een waarde bruikbaar.
6. Maak een top 5. Zet je clusters in volgorde van belangrijkheid. Twijfel je tussen twee? Vraag jezelf: als ik er één moet opgeven, welke dan? Wil je verder kijken, maak dan ook een top 10.
7. Toets in de praktijk. Leef er een paar weken mee en merk wanneer je voldoening voelt en wanneer niet. Pas je lijst aan waar nodig. Je waarden kunnen ook veranderen naarmate je je verder ontwikkelt.

Je waarden helder krijgen vraagt zelfreflectie en bewustzijn van wat er in je omgaat. Meer daarover lees je in bewustzijn en persoonlijke groei.

Wat gebeurt er als je je waarden naleeft of verwaarloost?

Waarden zijn aanwezig of afwezig in de keuzes die je dagelijks maakt. In elke keuze en elke activiteit leef je waarden na of verwaarloos je ze. Wanneer je keuzes maakt zonder je waarden, is de kans groot dat je minder energie en voldoening ervaart. Nu zijn we als mensen flexibel en kunnen we veel aan, waardoor je dat niet direct merkt. Verwaarloos je je waarden langdurig, dan houd je jezelf eigenlijk voor de gek. Dat kan leiden tot spanning en onbevredigende gevoelens.

Het respecteren van je eigen waarden geeft vanzelf een gevoel van vervulling, ook als het naleven ervan niet makkelijk is. Is authenticiteit een belangrijke waarde voor je, dan heb je vast situaties meegemaakt waarin je de moeilijkste weg koos om die waarde trouw te blijven. Op het moment zelf kan dat spanning geven. Die spanning is tijdelijk, en het naleven van je waarden geeft uiteindelijk meer voldoening.

Checklist: handel je naar je eigen waarden?

Voor een check in het hier en nu:

• Leef ik op dit moment naar mijn eigen waarden?
• Ben ik degene die ik wél wil zijn in dit moment?
• Doe ik wat ik wél wil? Of ben ik bezig met wat ik niet wil?

Bij het maken van keuzes:

• Welke waarden respecteer ik als ik iets wel of niet doe?
• Zijn er waarden die ik verwaarloos als ik iets wel of niet doe?

Voor zelfontwikkeling:

• Welke waarden verwaarloos ik soms?
• Op welke momenten verwaarloos ik deze waarden?
• Wat zijn mijn meest stabiele waarden?
• Wat is mijn waarden top 10, in volgorde van belangrijkheid?

Kernwaarden in je werk en team

Waarden spelen niet alleen privé een rol. Op je werk bepalen ze voor een groot deel of je energie krijgt of verliest. Iemand met vrijheid en creativiteit hoog op de lijst loopt vast in een functie vol vaste procedures. Iemand die stabiliteit en zorgvuldigheid belangrijk vindt, kan juist onrustig worden van een team dat steeds van koers wisselt.

Persoonlijke waarden en organisatiewaarden. Veel organisaties hebben kernwaarden op de website staan, zoals klantgerichtheid, integriteit of innovatie. Die zeggen pas iets als ze herkenbaar zijn in gedrag en keuzes. De vraag voor jou is: waar overlappen jouw waarden met die van je organisatie, en waar wringt het? Een beetje wrijving is normaal. Wringt het structureel, dan is dat waardevolle informatie, bijvoorbeeld bij een volgende loopbaanstap. Daarbij kan carrièrecoaching helpen.

Waarden in teams. Veel spanning in teams gaat over waarden, ook als het over iets kleins lijkt te gaan. De een vindt directheid belangrijk, de ander beleefdheid. De een wil snel schakelen, de ander nauwkeurig werken. Benoem je dat, dan wordt het minder persoonlijk. Een eenvoudige oefening:

• Laat ieder teamlid zijn top 3 waarden voor het werk opschrijven, met een eigen betekenis erbij.
• Deel ze in het team en zoek naar overlap en verschillen.
• Bespreek een recente botsing: welke waarden speelden daar voor ieder een rol?
• Spreek af welke normen jullie samen hanteren, zodat ieders waarden ruimte krijgen.

Juist wanneer emoties oplopen, helpt het om terug te gaan naar wat ieder belangrijk vindt. Daarover gaat ook de teamtraining Emotionaliteit versus Professionaliteit. En wie keuzes wil maken binnen wat haalbaar is, heeft ook iets aan de cirkel van invloed van Covey.

Veelgestelde vragen over kernwaarden

Wat zijn kernwaarden?

Kernwaarden zijn de waarden die voor jou het belangrijkst zijn en die richting geven aan je keuzes. Het zijn geen regels, maar kwaliteiten zoals eerlijkheid, vrijheid of verbondenheid. Ze vormen een innerlijk kompas.

Hoeveel kernwaarden heb je?

Daar is geen vast aantal voor. Veel mensen werken met een top 5, omdat dat overzichtelijk is en echt richting geeft. Een top 10 kan helpen om het bredere beeld te zien.

Wat is het verschil tussen waarden en normen?

Waarden gaan over wat je belangrijk vindt, normen over hoe je je hoort te gedragen. Respect is een waarde, iemand laten uitpraten is een norm die daaruit voortkomt. Dezelfde waarde kan bij verschillende mensen tot andere normen leiden.

Wat zijn voorbeelden van persoonlijke waarden?

Voorbeelden zijn eerlijkheid, vertrouwen, authenticiteit, groei, vrijheid, humor, verbondenheid, creativiteit, zelfstandigheid en evenwicht. In dit artikel vind je een lijst van 60 voorbeelden, verdeeld over zeven thema's.

Kunnen je kernwaarden veranderen?

Ja. Je meest stabiele waarden blijven vaak lang hetzelfde, maar de volgorde kan verschuiven door ervaringen en persoonlijke ontwikkeling. Wat op je vijfentwintigste bovenaan stond, kan op je vijfenveertigste een andere plek hebben.

Hoe ga je om met tegenstrijdige waarden?

Soms botsen je eigen waarden, bijvoorbeeld vrijheid en verbondenheid. Er is dan geen goede keuze, wel een bewuste. Vraag jezelf welke waarde in deze situatie het zwaarst weegt, en accepteer dat je de andere tijdelijk minder ruimte geeft.

Waarden spelen een belangrijke rol in hoe je je leven invult en keuzes maakt. Dagelijks stilstaan bij je eigen waarden helpt je om richting te geven. Het naleven ervan is een doorlopend groeiproces, waarbij het belangrijkste is dat je in beweging blijft. Wil je actief aan de slag met bewust persoonlijke groei en je kernwaarden? Dat kan uiteraard 1 op 1, bijvoorbeeld met life coaching. Daarnaast verzorgt Inzicht opleidingen waarin bewustzijnsontwikkeling centraal staat, zoals de Post-HBO registeropleiding tot Professional Coach en, voor ondernemers, managers en leidinggevenden, de Learningtrack Effectief en Bewust Leiderschap.